حجم مبنا حداقل تعداد سهام یک شرکت است که باید در طول یک روز معاملاتی خرید و فروش شود تا تغییرات قیمت آن سهم بهطور کامل در قیمت پایانی همان روز منعکس شود. اگر حجم معاملات یک نماد کمتر از حجم مبنای تعیینشده باشد، قیمت پایانی آن سهم به همان نسبت کمتر تغییر میکند. این ابزار یکی از ویژگیهای خاص بازار سرمایه ایران است و با هدف کاهش نوسانات غیرواقعی و جلوگیری از تأثیرگذاری معاملات کمحجم بر قیمت سهام به کار گرفته میشود.
برای درک بهتر، فرض کنید دامنه نوسان یک سهم ۳ درصد است، اما در آن روز تنها نیمی از حجم مبنای سهم معامله شده است. در چنین شرایطی، حتی اگر همه معاملات در سقف مجاز قیمت انجام شده باشند، قیمت پایانی سهم به اندازه کامل ۳ درصد افزایش نمییابد و تنها بخشی از این تغییر در قیمت پایانی اعمال خواهد شد. به همین دلیل ممکن است قیمت آخرین معامله با قیمت پایانی تفاوت داشته باشد.
حجم مبنا یکی از عوامل مؤثر در محاسبه قیمت پایانی سهام است و نقش مهمی در فرآیند کشف قیمت در بورس ایران دارد. هدف از تعیین آن، جلوگیری از دستکاری قیمت سهام با تعداد محدودی معامله و افزایش اعتبار قیمت پایانی است. هرچه حجم معاملات یک نماد به حجم مبنای آن نزدیکتر یا از آن بیشتر باشد، قیمت پایانی با دقت بیشتری منعکسکننده معاملات انجامشده در آن روز خواهد بود.
یکی از اشتباهات رایج، یکسان دانستن «حجم مبنا» و «حجم معاملات» است. حجم معاملات تعداد سهام معاملهشده در یک روز را نشان میدهد، در حالی که حجم مبنا یک عدد از پیش تعیینشده است که مشخص میکند چه میزان معامله برای اعمال کامل تغییرات قیمت در قیمت پایانی لازم است. بنابراین ممکن است حجم معاملات یک نماد کمتر، برابر یا بیشتر از حجم مبنای آن باشد.
پینوشت: «واژهیار» مجموعه بسته آموزشی مبتنی بر متن است که سعی میکند طبق یک خط سیر کاربردی، مفاهیم پایهای بازار سرمایه و بازارهای مالی رو به صورت ساده، کوتاه و روان برای مخاطبان تشریح کند.
