تأمین مالی مبتنی بر بدهی
تأمین مالی مبتنی بر بدهی، همانطور که از نام آن پیداست، روشی است که بر پایه استقراض از منابع خارج از شرکت بنا شده است. در این روش، شرکتها با دریافت وجوه از اشخاص یا نهادهای بیرونی، متعهد میشوند اصل مبلغ و سود آن را (با نرخی از پیش توافقشده) در زمان یا زمانهای مشخص بازپرداخت کنند. در این شیوه، اشخاص حقوقی از طریق انتشار و عرضه انواع اوراق بهادار بدهی (صکوک) با مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار، منابع مالی خود را از بازارهای بورس و فرابورس جذب میکنند.
در صورتیکه بخواهیم روش تامین مالی مبتنی بر بدهی در بازار سرمایه را با اخذ تسهیلات بانکی از بازار پول مقایسه کنیم می توان به مواردی به شرح ذیل اشاره نمود:
| معیار مقایسه |
از طریق انتشار اوراق بدهی در بازار سرمایه |
از طریق اخذ تسهیلات بانکی |
| ظرفیت تأمین مالی |
بدون محدودیت - بر اساس ظرفیت پرداخت سود، ترازنامه و اندازه شرکت حجم انتشار مشخص میشود. |
محدود (بر اساس وضعیت اعتباری بانک و قوانین و مقررات بانک مرکزی و سیاستهای کلان پولی کشور) |
| حداقل مبلغ تأمین مالی |
حداقل ۱۰۰ میلیارد تومان |
محدودیتی ندارد |
| سررسید |
بلندمدت (بین ۱ تا ۵ سال) و متناسب با نیازهای مالی بلند مدت |
کوتاهمدت (حداکثر ۱ ساله) و متناسب با نیازهای مالی مکرر و کوتاه مدت |
| مدت زمان فرآیند تأمین مالی |
در شرایط عادی حداقل ۶ ماه |
در شرایط عادی حداکثر ۳ ماه |
| نرخ (هزینه) تأمین مالی |
بر اساس نرخ روز بازار بدهی |
بر اساس بخشنامه و مقررات بانک مرکزی |
| مواعد پرداخت سود |
برخی اوراق بدون پرداخت میان دورهای هستند و برخی اوراق مواعد پرداخت سود ۳ ماهه و ۶ ماهه دارند |
مواعد پرداخت سود معمولاً ماهانه است |
| مواعد پرداخت اصل |
اصل مبلغ استقراض در سررسید پرداخت میشود |
معمولا همراه با مواعد پرداخت سود به صورت ماهانه پرداخت میشود |
| مجوزهای لازم |
نیازمند اخذ مجوز از نهادهای نظارتی شامل سازمان بورس و یا بورسها |
نیازمند اخذ مجوز داخلی از ارکان اعتباری بانک |
| ساختار حقوقی شخص متقاضی تأمین مالی |
فقط شخص حقوقی دولتی و غیر دولتی (غیر دولتی شامل شرکتهای سهامی، تعاونی و نهادهای عمومی غیر دولتی) |
شخص حقیقی و حقوقی |
| هزینه مالی از نظر مقررات مالیاتی کشور |
دارای سپر مالیاتی (هزینه قابل قبول مالیاتی) |
دارای سپر مالیاتی (هزینه قابل قبول مالیاتی) |
شرایط عمومی متقاضی تأمین مالی
شرایط عمومی متقاضی تأمین مالی از طریق انتشار اوراق بدهی به شرح ذیل است:
۱
متقاضی باید شخص حقوقی باشد.
۲
باید در ایران به ثبت رسیده باشد.
۳
قالب حقوقی آن سهامی، تعاونی، صندوق سرمایه گذاری، نهاد عمومی غیر دولتی، شهرداری یا نهادهای ذیل مواد ۳ و ۴ قانون محاسبات عمومی کشور باشد.
۴
متقاضی بر اساس صورتهای مالی تاریخی حسابرسی شده باید توانایی پرداخت اصل و سود اوراق بهادار را داشته باشد. سود خالص متقاضی باید کفاف پرداخت هزینه مالی را بدهد.
۵
صورتهای مالی دو سال اخیر نباید دارای اظهارنظر «عدم اظهارنظر» یا «مردود» باشد. لیست حسابرسان در سایت www.seo.ir قابل مشاهده است.
ارکان انتشار اوراق بدهی
همانطور که پیشتر ذکر شد تأمین مالی بدهی محور از طریق بازار سرمایه بوسیله انتشار انواع اوراق بدهی صورت میگیرد. به منظور اخذ مجوز، وجود ارکان زیر ضروری است:
متعهد پذیره نویس
این رکن موظف است تا مطابق قرارداد، در روز عرضه اوراق، هر اندازه از اوراق را که فروش نرفته است، خریداری نماید. یکی از خدمات شرکت تأمین سرمایه خلیج فارس قبولی سمت متعهد پذیره نویس است.
بازارگردان
این رکن موظف است در طول عمر اوراق، نقدشوندگی آنها را تعهد و تضمین نماید؛ یعنی در صورت وجود فروشنده، اوراق را خریداری کند. شرکت تأمین سرمایه خلیج فارس این خدمت را ارائه میدهد.
ضامن
شخصی است که پرداخت اصل و سود اوراق را در مواعد مشخص تضمین مینماید. ضامن معمولاً از میان بانکها و با تأیید سازمان بورس انتخاب میشود.
انواع اوراق بدهی بازار سرمایه
انواع اوراق بدهی بازار سرمایه ایران در بخش زیر نشان داده شده است. اگر چه تأمین مالی از طریق اوراق بدهی به عنوان تأمین مالی بلندمدت شناخته میشود، اما از میان آنها سررسید برخی کوتاهمدتتر و سررسید برخی بلندمدتتر هستند. به بیان دقیقتر سررسید اوراق سلف و اختیار فروش تبعی اوراق به نسبت کوتاهمدتتر (معمولاً یک الی دو ساله) و سررسید سایر اوراق بدهی بلندمدتتر (معمولاً دو الی پنج ساله) است.
نقش آفرینی در اوراق بدهی منتشر شده