ارزشگذاری شرکتها
ارزشگذاری سهام شرکت ها، فرایندی تحلیلی است که هدف آن برآورد “ارزش ذاتی” سهام شرکت است. در افق تحولات بازار سرمایه، به ویژه در رویدادهای محوری همچون عرضه اولیه (IPO) و معامله بلوکی سهم، ارزشگذاری سهام نقش بسزایی دارد، بطوریکه کارکرد ارزشگذاری از دامنه تصمیمگیریهای انفرادی سرمایهگذاران فراتر رفته و به ابزاری کلیدی برای کلیت ارکان بازار شامل شرکتها، سرمایهگذاران کلان، و نهادهای نظارتی بدل میگردد.
در ارزشگذاری سهام شرکت ها، پیش از هرچیز می بایست سه نکته در نظر گرفته شود. اول هدف ارزشگذاری سهام، دوم چرخه عمر شرکت ها و موضوع فعالیت و سوم انتخاب روش مناسب برای ارزشگذاری سهام شرکت.
هدف ارزشگذاری سهام
اصولاً ارزشگذاری سهام با پنج هدف کلی انجام می شود.
عرضه اولیه (IPO) سهم در بازار بورس یا فرابورس:
برای شرکت عرضهکننده: تعیین قیمتی جذاب برای تأمین سرمایه و انعکاسدهنده ارزش ذاتی شرکت، به منظور رعایت حقوق سهامداران فعلی و جدید. ارزشگذاری از فروش سهم با قیمتی کمتر از ارزش ذاتی (Undervaluation) یا بسیار بالاتر از ارزش ذاتی (Overvaluation) جلوگیری میکند.
برای سرمایهگذاران: اطمینان از خرید سهامی با پتانسیل رشد و سودآوری آتی، و سنجش ریسک و بازده احتمالی پیش از ورود به عرضه اولیه.
معاملات بلوکی سهم (مدیریتی یا کنترلی):
برای خریداران و فروشندگان بلوکی: فراهم آوردن مبنایی برای مذاکره و تعیین قیمت منصفانه در معاملات حجم بالای سهام بین سرمایهگذاران بزرگ، به منظور جلوگیری از معامله سهام با قیمتی خارج از ارزش واقعی.
برای نهادهای نظارتی: کمک به شفافیت و سلامت معاملات از طریق بررسی منطقی بودن قیمتگذاریها در معاملات بزرگ و جلوگیری از دستکاری قیمت یا تبانی.
سایر اهداف ارزشگذاری
برآورد ارزش سهام شرکت به منظور اطلاع سهامداران: هلدینگ های سرمایه گذاری و شرکت های سرمایه گذاری اغلب به منظور مطلع شدن از ارزش سهام شرکت های زیرمجموعه، اقدام به ارزشگذاری سهام شرکت ها می نمایند.
درخواست نهاد ناظر جهت بررسی منصفانه بودن قیمت تابلو سهم: گاهی قیمت تابلوی شرکت ها بیش از ارزش ذاتی آنهاست و نهاد ناظر اقدام به ارزشگذاری سهام شرکت می نمایند.
ورود مجدد شرکت های اخراج شده از بورس و فرابورس: شرکتها ممکن است به دلایل مختلف حداقل شرایط لازم برای معامله در بازارهای بورس یا فرابورس را از دست بدهند و برای مدتی از این بازارها اصلاحاً "اخراج" شوند. در چنین حالی شرکت پس از احراز مجدد شرایط پذیرش در بورس و فرابورس، اقدام به ارزشگذاری سهام شرکت نموده و مجدداً وارد بازار می شود.
چرخه عمر شرکت ها و موضوع فعالیت
شناخت چرخه عمر شرکت ها ، کسب و کار و موضوع فعالیت، نقش مهمی در تحلیل جریان نقد شرکت و همچنین انتخاب روش مناسب براس ارزشگذاری سهام آن شرکت دارد. ارزشگذاری محدود به ارزشگذاری سهام شرکت های بالغ نمی شود بلکه طیف وسیعی از شرکت ها و دارایی ها از جمله ارزشگذاری سهام شرکت های استارتاپ (نوپا) و دارایی های نامشهود را دربرمی گیرد. همچنین شرکت ها با موضوع فعالیت متفاوت به عنوان مثال شرکت های تولیدی، مؤسسات مالی، شرکتهای سرمایه گذاری، پروژه ها هر کدام روش تحلیل و برآورد ارزش مختص به خود را دارند.
انتخاب روشها مناسب برای ارزشگذاری
طیف وسیعی از روشهای ارزشگذاری برای برآورد ارزش ذاتی سهام شرکتها وجود دارد که هر یک از مبانی نظری و کاربردی خاصی برخوردارند. انتخاب روش مناسب، غالباً به ماهیت کسبوکار، چرخه عمر شرکت، دسترسی به دادهها و هدف ارزشگذاری بستگی دارد. در ادامه، به تشریح برخی از پرکاربردترین و معتبرترین رویکردهای ارزشگذاری میپردازیم:
رویکرد مبتنی بر جریانهای نقدی (Discounted Cash Flow): در این رویکرد، ارزش شرکت بر اساس ارزش فعلی جریانهای نقدی آتی شرکت، برآورد میشود. این روش یکی از جامعترین و پرکاربردترین روشها است.
رویکرد بازاری یا مقایسهای (Relative Valuation): در این رویکرد، ارزش شرکت با توجه به عوامل بنیادی شرکت (مانند فروش، هزینه ها، سودآوری و غیره) و مقایسه آن با شرکتهای مشابه در صنعت و بر اساس ضرایب قیمتی مناسب از جمله نسبت قیمت به سود (P/E)، قیمت به فروش (P/S) یا نسبت های اختصاصی آن صنعت برآورد میشود.
رویکرد مبتنی بر داراییها (Asset-Based Valuation): در این رویکرد ارزش شرکت بر اساس برآورد ارزش روز دارایی ها و ارزش روز بدهی های شرکت و محاسبه خالص ارزش روز داراییها (ارزش روز داراییها منهای ارزش روز بدهیها) تعیین می شود.
نقش شرکتهای تأمین سرمایه
شرکتهای تأمین سرمایه به عنوان مشاوران ارزشگذار، نقشی کلیدی و تخصصی ایفا میکنند. این شرکتها با جمعآوری کلیه اطلاعات مالی، عملیاتی و استراتژیک شرکت و بهکارگیری رویکردهای مناسب ارزشگذاری، گزارشی جامع و مستند ارائه میدهند که مبنای تصمیمگیری در عرضه های اولیه ، معاملات بلوکی ، ادغام و تملک، و جذب سرمایه قرار میگیرد.
سوالات متداول
آیا در ارزشگذاری سهام یک شرکت از تمام رویکردها میتوان استفاده کرد؟ +
انتخاب رویکرد مناسب برای ارزشگذاری سهام یک شرکت بستگی به هدف ارزشگذاری، چرخه عمر شرکت، صنعتی که در آن فعالیت می کند و عوامل بنیادی از جمله فروش،هزینه ها، سودآوری، دارایی ها و غیره دارد. با توجه به ویژگی های یاد شده حداقل یک رویکرد یا هر سه رویکرد برای ارزشگذاری سهام شرکت، مورد استفاده قرار می گیرد. به عنوان مثال برای شرکت های تولیدی بالغ اغلب هر سه رویکرد مورد استفاده قرار می گیرد. در حالیکه سهام شرکت های نوپا اغلب بر اساس رویکردهای بازاری یا مبتنی بر جریان های نقدی ارزشگذاری می شوند. لازم به توضیح است رویکرد ارزشگذاری از یک شرکت به شرکت دیگر می تواند متفاوت باشد. لذا ویژگی های شرکت می بایست توسط کارشناسان تأمین سرمایه بررسی شود و سپس در مورد استفاده از رویکردها اظهارنظر شود.
در صورتیکه سهام شرکت در بازهای بورس و فرابورس معامله شود، آیا قیمت تابلو سهم همیشه با ارزش ذاتی آن برابر است؟ +
خیر، لزوماً برابر نیست. قیمت تابلو بر اساس عرضه و تقاضای سهم در بازار تعیین میشود و میتواند تحت تأثیر عوامل کوتاهمدت مانند احساسات بازار، اخبار، فعالیت های بازارگردانی و نوسانات اقتصادی قرار گیرد. در حالی که ارزش ذاتی، بر اساس عوامل بنیادی شرکت و پتانسیل رشد بلندمدت شرکت تعیین میشود. هرچند که ممکن است در یک افق زمانی قیمت تابلو و ارزش ذاتی به هم نزدیک شوند.
آیا ارزشگذاری سهام یک فرآیند یکباره است یا باید تکرار شود؟ +
ارزشگذاری سهام یک فرآیند پویا و مداوم است. شرایط بازار، عملکرد شرکت، تغییرات اقتصادی و صنعتی، و حتی تحولات سیاسی میتوانند بر ارزش یک شرکت تأثیر بگذارند. بنابراین، برای اطمینان از دقت تحلیل، لازم است که ارزشگذاری به صورت دورهای (مثلاً سالانه یا با بروز تغییرات مهم) بازبینی و بهروزرسانی شود.
آیا ارزشگذاری سهام تضمینی برای سودآوری است؟ +
خیر، ارزشگذاری سهام ابزاری برای تحلیل و کمک به تصمیمگیری است و تضمینی برای سودآوری ندارد. بازار همواره دارای ریسکهایی است و حتی دقیقترین ارزشگذاریها نیز ممکن است به دلیل رویدادهای غیرمنتظره یا تغییرات ناگهانی در شرایط بازار، نتوانند دقیقاً منعکسکننده آینده باشند. ارزشگذاری به کاهش ریسک کمک میکند اما آن را از بین نمیبرد.